Taariika e Pinal · Taariika · Neɗɗo · hojomaaji 7

Blaise Pascal: Tindol Taarorde Ruleet

Ganndo kiisa mo taarorde ndee ɓuri jeyinteede, tawa ko huunde goɗɗum o etiino mahde.

Jaabawol rabbiɗngol

Pascal (1623–1662) ina ƴeewtunoo masiŋaaji dillere poomtotaako e duuɓi 1650. Taarorde taarotoonde e momtondirgol ɓadingol meere ndee nde jeyinte mo ina gasa ko maama rotoor ruleet; jeyingol ngol ko aada, wonaa ko winndaa e dokimaaji.

jibinaa
1623, Clermont
golle porobabilite
1654, e Fermat
maayi
1662, Paris
taarorde ndee
jeyingol aada

Ganndo kiisa oo

Blaise Pascal mahii masiŋ limorde tawa ina jogii duuɓi sappo e jeenay, hollirii njeñtuɗi e jeometri porojektif tawa ko suka, waɗi golle daɗɗe e ɓetol e ngol alaa ko woni e mum, e nder 1654, e nder ɓatakeeji o winndondiri e Pierre de Fermat, o daɗndii “caɗeele poentuuji”: hono no pari fijo sahaa taƴaaɗo feccirtee e nunɗal. Jaabawol maɓɓe, feccude e no porobabilitematematikPorobabiliteSahaa njeñtudi, immorde 0 haa 1 walla 0% haa 100%. Limoore wootere: 1/37 = 2,70%.Tar fof → dañde kala fijoowo foti so tawno fijo oo jokkii, ko ɗoon njaru fodaandumatematikNjaru fodaanduNjeñtudi hakkundeere e kala pari e juuta. −1/37 pari ngam kala pari Orop laawol.Tar fof → iwi. Kala kiisa EV e lowre ndee ko e ɓatakeeji ɗii iwi.

Fijo taƴaaɗo ina acca pari no feccirtee: caɗeele ɗe Pascal e Fermat daɗndi.

Enee masiŋ ruleet Blaise Pascal woodnoo?

Hakkunde duuɓi 1650, Pascal ina golliino e masiŋ dillere poomtotaako, ina wiyee o mahii taarorde peewnde no feewi nde taarotonoo ko booyi tawa ina momtondira seeɗa. Daartol ngol wiyata taarorde ndee wontii rotoorkuutorɗeRotoorGeɗal taarorde taarotooɗo, roondiiɗo cuuɗi ɗii.Tar fof → ruleet ina ruttee e taariikaaji keewɗi, tee alaa e dokimaaji adii fof ɗi ngol winndaa. Ina gasa yeeyooɓe kasino gure ndiyam cellal e teemedannde 18ɓiire huutorii innde ndee ngam soodnude. Ɗum wonaa ko Laboratuwaar jaɓata e dow seedeeji ɗii.

ko wiyaaseedeeji
Pascal mahii taarorde taarotoonde e momtondirgol seeɗabinndi jamaanu makko e ƴeewndooji dillere poomtotaako; ina gasa
taarorde ndee wontii rotoor ruleetalaa dokimaa adiiɗo; ina feeña e taariikaaji teemedannde 19ɓiire
Pascal tagi tapi parialaa; tapi oo ko e biribi e hoca iwi
Pascal sosi kiisa ka ruleet fawiieey; ɓatakeeji 1654 e njaru fodaandu

Porobabilite, e konngi makko e konngi amen

Ɓatakeeji 1654 ɗii yewtaani ruleet, nde woodaano tawo. Ɗi ina naamnoo: fijooɓe ɗiɗo ina njiɗi poentuuji tati ngam dañde kaalis pari fof; ɓe ndarii e 2–1; hono no kaalis ngal feccirtee? Jaabawol Pascal ina huutora ko hannde min inniri njaru fodaandu sarti e miijo ruttotooɗo e lekki jokkondiral fijo ngol ina gasa. Huygens taƴii ɓatakeeji ɗii, e 1657 o saakitii deftere jaŋde adannde e njaru fodaandu. Konngol “expectation” ko makko.

Gila e caɗeele poentuuji haa e ɓural kasino
1654

Pascal e Fermat ina daɗnda caɗeele poentuuji: njaru fodaandu ko coggu potngu nokku fijoowo.

1657

Huygens, De Ratiociniis in Ludo Aleae: winndannde adannde muulaande e njaru fodaandu.

1713

Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: sariya limooje mawɗe.

1796

Ruleet ina sifaa to Paris. Kala njoɓdi ko 36/n − 1: EV = −1/37 (walla −2/38).

1900

Ƴeewndo kii-kaare (χ²) Pearson, hollitiraaɗo taarle ruleet.

hannde

Ko woni dow ɗoo fof, e lowre ndee, nder wanngorde (browser).

Pari oo

Miijo Pascal ɓurngo lollude e pari yewtaani ruleet, ko Alla ngo yewti: “pari” oo e nder Pensées, mo hollirata gomɗinal wonde pari mo njoɓdi mum alaa keerol. Ɗum ko miijo njaru fodaandu, ko kanko woni laawol adanngol mo neɗɗo huutorii miijo suɓaade ngam hollirde huunde. Fijooɓe ruleet inniɗo Pascal ngam taarorde ina innda Pascal mo wonaa; ɗo kanko fawii ko kanko hollirɗo no coggu pari anndirtee.

Jalnoore ndee

Pascal mahii taarorde ruleet adannde walla o mahaani, fijo oo ina hollira golle makko goonga no feewi: kuutorgal gorko hollirɗo wonde a waawaa heɓde huunde e meere (dillere poomtotaako waawaa; njaru fodaandu ina reenee), ina huutoree ngam hollirde fijooɓe miliyoŋaaji seeɗa kala hitaande ko ɗuum kadi.

Naamne

Enee Pascal ina fijanoo kaalis?

O ina yahdunoo e fedde fijooɓe kaalis to Paris e fuɗɗoode duuɓi 1650, ko ɗuum waɗi caɗeele poentuuji yettii mo, rewrude e Chevalier de Méré. Alaa ko winndaa e wonde o fijiima kaalis e nder tiiɗnaare.

Ko waɗi taariikaaji ruleet keewɗi ina yeewta taarorde ruleet Blaise Pascal?

Sabu ko daartol moƴƴol, e sabu lollinooɓe kasinooji teemedannde 19ɓiire ina njiɗnoo ngol. Ruttin ngol, kono e winndannde les hello.

Ƴeewndo weltinoowo

O hollirii wonde a waawaa heɓde huunde e meere. Caggal ɗuum, goɗɗo mahi kasino e dow mum.

O hollirii wonde a waawaa heɓde huunde e meere. Caggal ɗuum, goɗɗo mahi kasino e dow mum.

Iwdi

  1. Pascal, B. & Fermat, P. Ɓatakeeji e caɗeele poentuuji. 1654. E nder Œuvres complètes.
  2. Huygens, C. De Ratiociniis in Ludo Aleae. 1657. Winndannde muulaande adannde e njaru fodaandu.
  3. Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture. University of Pennsylvania Press, 2005.
ƴeewtaa 2026-09-28misal: ruleet Orop, seero gootolaawol golle ↗iwdi ↗